Ogród tożsamości: wspieranie autentycznego „ja” twojego dziecka

Jak dr Virág Suhajda tak przekonująco wyjaśniła w poprzednim wideo, język jest fundamentalną, emocjonalną warstwą naszej tożsamości. Droga odkrywania „kim jestem” to centralny element życia rodzinnego. Mówiliśmy już o tożsamości strukturalnej rodziny (rodzina ponowoczesna) i tożsamości kulturowej (dwujęzyczność). Teraz zwróćmy się ku jednej z najbardziej osobistych i głębokich form tożsamości: tożsamości płciowej.

Dla wielu rodziców może to być nowy i niepewny teren, pełen lęków i pytań. Podejście „Playful Parents” pomaga również tutaj: najważniejsze są otwartość, akceptacja i więź.

Jak wspomnieliśmy w Module 2 (Skuteczna komunikacja), psycholożka rozwojowa Alison Gopnik (2016) używa wspaniałej metafory, która jest również kluczowa dla naszego projektu: rodzic może być „ogrodnikiem” albo „stolarzem”. Ta idea, którą wyjaśnia w swojej książce The Gardener and the Carpenter, doskonale pasuje do wspierania tożsamości dziecka. Rodzic „stolarz” ma w głowie gotowy plan (np. „Wychowuję chłopca, który będzie grał w piłkę”) i próbuje ukształtować dziecko tak, by pasowało do tego planu – stworzyć z góry ustalony produkt końcowy. Jeśli materiał (dziecko) nie pasuje, stolarz frustruje się i stosuje przemoc wobec materiału.

W przeciwieństwie do tego rodzic „ogrodnik” widzi nasiono, ale nie wie dokładnie, co z niego wyrośnie. Jego zadaniem nie jest zmienić nasiono, lecz zapewnić najlepsze, najbogatsze i najbardziej chronione środowisko: odżywczą glebę (miłość), światło słoneczne (akceptację) i wodę (wsparcie), aby nasiono mogło urosnąć w piękną, unikalną i kwitnącą roślinę, którą ma się stać. Naszym celem jest bycie ogrodnikami. Dr Diane Ehrensaft (2016), która pracuje szczególnie z dziećmi twórczymi płciowo (gender-creative), również podkreśla to samo „ogrodnicze” podejście: naszym zadaniem nie jest zmieniać nasiona, lecz je pielęgnować.

Aby uniknąć nieporozumień, ważne jest doprecyzowanie podstawowych pojęć, które rodzice często mylą:

1. Płeć biologiczna (przypisana przy urodzeniu): To etykieta (zwykle mężczyzna lub kobieta), którą lekarze przypisują przy urodzeniu na podstawie zewnętrznych narządów płciowych dziecka. To etykieta biologiczna.
2. Tożsamość płciowa: To wewnętrzne, głęboko odczuwane psychologiczne poczucie tego, kim się jest – chłopcem/mężczyzną, dziewczynką/kobietą, obiema tymi kategoriami, żadną z nich (niebinarność) lub gdzieś indziej w spektrum płci. To jest w mózgu, a nie „między nogami”. Dla większości ludzi tożsamość płciowa jest zgodna z płcią przypisaną przy urodzeniu (nazywa się ich cisgender). Gdy te dwie rzeczy się różnią, mówimy o osobie transpłciowej.
3. Ekspresja płciowa: To sposób, w jaki ktoś zewnętrznie pokazuje swoją płeć: ubrania, fryzura, zachowanie, zaimki. Ważne jest, by rozumieć, że ekspresja płciowa nie równa się tożsamości płciowej. Chłopiec, który lubi nosić róż i bawić się lalkami (jego ekspresja), może nadal czuć się w pełni chłopcem (jego tożsamość). Swobodne eksplorowanie w zabawie jest kluczowe i nie powinno być od razu etykietowane.
4. Orientacja seksualna: Dotyczy tego, do kogo czujemy pociąg romantyczny lub seksualny (np. heteroseksualna, gejowska, lesbijska, biseksualna). To jest całkowicie odrębne od tożsamości płciowej. Transpłciowa kobieta (która identyfikuje się jako kobieta) może być lesbijką (pociąg do kobiet) albo heteroseksualna (pociąg do mężczyzn).

Jak więc możemy być rodzicami „ogrodnikami” w tej podróży?

• Słuchaj i wierz dziecku: To pierwsza i najważniejsza zasada. Gdy dziecko (zwłaszcza w okolicach dojrzewania) ma odwagę powiedzieć ci, kim jest, uwierz mu. Dla ciebie może to być nowa informacja, ale ono prawdopodobnie żyje z tym uczuciem od dłuższego czasu. Akceptacja lub odrzucenie ze strony rodziców to najsilniejszy czynnik wpływający na zdrowie psychiczne i dobrostan młodzieży transpłciowej lub niezgodnej z normami płciowymi (Ryan, 2010).
• Używaj wybranego imienia i zaimków: To nie jest polityka; to szacunek. To najprostszy i najpotężniejszy sposób, by powiedzieć: „Widzę cię. Akceptuję cię.” Może zająć czas, by się przyzwyczaić, i możesz popełniać błędy. To w porządku. Po prostu przeproś, popraw się i idź dalej.
• Bądź jego/jej rzecznikiem: Bądź jego/jej „bezpieczną przystanią”. Oznacza to stawanie w jego/jej obronie w szkole, u lekarza i – tak – nawet w obrębie rodziny rozszerzonej, na przykład wobec dziadków, którym może być trudniej zrozumieć. To jedna z najtrudniejszych, ale najważniejszych form budowania mostów międzypokoleniowych w projekcie „Playful Parents”.
• Dokształcaj się: Nie musisz stać się ekspertem z dnia na dzień. Ale to twoja odpowiedzialność, by czerpać wiedzę z wiarygodnych źródeł (APA, 2015; Brill & Kenney, 2016). To zdejmie z dziecka ciężar „uczenia ciebie”.

Zrozumienie i afirmowanie tożsamości dziecka to pierwszy i najważniejszy krok. Ale co dzieje się w tym kluczowym, często budzącym lęk momencie, gdy decyduje się podzielić tą tożsamością w rozmowie „coming out”? Kolejne wideo oferuje praktyczny przewodnik dokładnie dla tej rozmowy.

📚 Bibliografia

• American Psychological Association (2015). Guidelines for psychological practice with transgender and gender nonconforming people. American Psychologist, 70(9), 832–864.
• Brill, S., & Kenney, L. (2016). The transgender teen: A handbook for parents and professionals supporting transgender and non-binary teens. Cleis Press.
• Ehrensaft, D. (2016). The gender creative child: Pathways for nurturing and supporting children who live outside gender boxes. The Experiment.
• Gopnik, A. (2016). The gardener and the carpenter: What the new science of child development tells us about the relationship between parents and children. Farrar, Straus and Giroux.
• Ryan, C. (2010). Supportive families, healthy children: Helping families with lesbian, gay, bisexual, & transgender children. San Francisco State University.